De toekomst van wonen voor ouderen

Ouderen moeten en willen langer thuis blijven wonen. Maar wat zijn daarbij hun wensen? Met andere woorden: hoe zouden ouderen graag willen wonen? En hoe zorgen we ervoor dat we deze woonwensen in vervulling kunnen laten gaan? Wij denken dat we hierbij zowel gebruik moeten maken van (woon)technologie als van nieuwe woonvormen.

De inhoud van deze whitepaper

We bespreken in deze whitepaper de woonwerkelijkheid én de woonwensen van ouderen. Helaas komt de woonwerkelijkheid niet altijd overeen met de woonwensen. In deze whitepaper beargumenteren wij dat technologie een grote rol kan spelen in het vervullen van deze woonwensen. Ook zien we de voordelen van nieuwe woonvormen, die speciaal ontwikkeld zijn voor senioren.

Wonen met technologie

Om te voldoen aan de woonwensen van ouderen kan (woon)technologie ingezet worden. We geven concrete voorbeelden van toepassingen die ouderen helpen om veilig, gezond en comfortabel thuis blijven wonen. We hebben in het bijzonder aandacht voor smart homes en toepassingen op gebieden als monitoring en huisautomatisering. Als voorbeeld lichten we ouderen met dementie uit. Aan welke huisaanpassingen, hulpmiddelen en technologie kunnen zij baat hebben?

Acceptatie van technologie

De aanwezigheid van technologie leidt niet per se tot de acceptatie van deze technologie. Acceptatie van technologie kent vele barrières, zoals een gebrek aan steun van bovenaf, slecht design en ongemotiveerde en incapabele gebruikers. Het falen van de meeste producten is echter te verklaren door een gebrek aan gebruikersacceptatie. In deze whitepaper proberen we deze weerstand te verklaren. Ook komen met manieren om de acceptatie te vergroten. 

Andere woonvormen

Ondanks ons geloof in hetgeen technologie kan betekenen, snappen we dat het geen panacee is. Zodoende hebben we in deze whitepaper ook aandacht voor mantelzorgers en zorgverleners, die vaak onmisbaar zijn voor ouderen die langer thuis blijven wonen. Ten slotte bespreken we verschillende woonvormen. Denk bijvoorbeeld aan gemeenschappelijk wonen, waarbij bewoners bereid zijn tot wederzijdse hulp. Hierbij is de inzet van technologie als extra steuntje natuurlijk echter nooit uitgesloten.

Waarom deze whitepaper?

We hebben deze whitepaper geschreven omdat ouderen langer thuis moeten blijven wonen, maar dat gelukkig vaak ook zelf willen! Om ervoor te zorgen dat zij naar volle tevredenheid thuis kunnen blijven wonen, zijn wooncomfort en veiligheid onmisbaar. Vooral onze toekomstige ouderen zijn steeds kritischer en zullen alleen worden verleid door een kwalitatief aanbod dat aansluit op hun wensen en behoeften. Met deze whitepaper hopen we een steentje bij te kunnen dragen aan het realiseren van dit aanbod.

Download onze whitepaper

U kunt onze whitepaper over de toekomst van ouderenwoningen gratis downloaden. Bij 3Bplus vinden we het namelijk belangrijk dat informatie vrijelijk voor iedereen beschikbaar is. Zodoende bieden we de whitepaper aan in pdf-formaat.

Mocht u in gesprek willen gaan over onze whitepaper dan horen wij dat graag. We wensen u in ieder geval veel leesplezier.

  •  

Lees meer

Meer weten over wonen?

We schreven ook diverse artikelen over dit onderwerp. 

Klik hier: wonen.

Uitgebreide inhoud

Woonwerkelijkheid

Ouderen zijn gesteld op hun eigen woning en woonomgeving en willen daar zo lang mogelijk blijven wonen, ook als hun behoefte aan zorg toeneemt. Veel ouderen kiezen ervoor zorg en diensten aan huis te nemen en hun woning aan te passen, zodat zij langer zelfstandig kunnen blijven wonen, hun leven kunnen vergemakkelijken en zich veiliger kunnen voelen in hun eigen huis. In dit eerste hoofdstuk in onze whitepaper behandelen we de woonwerkelijkheid van ouderen. Hoe wonen ouderen nu echt? Wat voor soort woning betrekken ze? Ook gaan we in op de verhuisgeneigdheid van senioren. We proberen te verklaren waarom ouderen vrijwel nooit willen verhuizen en waarom ouderen die wel aangeven te willen verhuizen dat in de praktijk vrijwel nooit doen. Als ouderen wel willen verhuizen, hebben ze vaak specifieke wensen. We eindigen dit hoofdstuk met een bespreking van de woonwensen.

Woonwensen

In dit hoofdstuk van onze whitepaper staan we stil bij de woonwensen van ouderen. Uit onderzoek blijkt ouderen er zeer diverse ideeën op na houden wat betreft hun ideale woning en woonomgeving. Ondanks de grote mate van heterogeniteit onder ouderen zijn er toch algemene uitspraken te doen over de ideale ouderenwoning, zo neemt – naarmate men ouder wordt – de wens naar een huurwoning bijvoorbeeld toe. We bespreken ook wensen wat betreft huizenprijzen, woonsoort en woonomgeving.  Bijzonder voor de groep ouderen is het grotere belang dat gehecht wordt aan veiligheid. Ouderen geven bijvoorbeeld aan dat zij veelal deur op slot doen en ’s avonds de straat niet op durven vanwege hangjongeren. Wij onderzoeken deze angst voor misdaad. Hoe kunnen we deze verklaren en welke maatregelen kunnen we nemen? Volgens ons bevat veiligheid echter niet alleen misdaad, maar ook gezondheid. Om ouderen langer thuis te laten wonen, moeten we zodoende ook oplossingen vinden om hun gezondheid op afstand te monitoren en bevorderen. Uiteraard spelen mantelzorgers ook een grote rol bij het veilig houden van ouderen. Sterker nog: er wordt ook van senioren verwacht dat zij in dit kader een beroep doen op de eigen omgeving. Het voorzien in de behoeften van een naaste kan erg bevredigend zijn. De druk en verantwoordelijkheden van het verzorgen, kunnen echter ook leiden tot emotionele, psychologische en fysieke stress, en andere klachten bij mantelzorgers. We eindigen dit hoofdstuk zodoende met een bespreking van mogelijke interventies voor mantelzorgers. 

Wonen met technologie

Om ouderen en hun mantelzorgers veilig, gezond en comfortabel te laten wonen en leven, moet ons inziens een beroep gedaan worden op technologie. Technologie zorgt bijvoorbeeld voor een grotere kwaliteit van leven én kan tegelijkertijd de toenemende zorgvraag terugdringen en kosten te besparen. In dit hoofdstuk van onze whitepaper gaan we in op de verschillende voordelen van het wonen met technologie. We geven alvast een voorbeeld: in 2015 belandde er elke zes minuten een oudere op de Spoedeisende Hulp (SEH) na een valongeval. Van al deze ongevallen vond 45 procent in en rondom het huis plaats. Een groot percentage van deze ongevallen kan vermeden worden door het (preventief) inzetten van technologie, onder meer door handelingen te verlichten of over te nemen. Ook kun je denken aan sensoroplossingen. Gedacht wordt dat hiermee tot bijna 35 procent van alle valincidenten vermeden kan worden.

Smart Homes

Smart homes zijn huizen (ook appartementen en kamers in zorginstellingen) waarin (slimme) domotica geïntegreerd zijn. Met andere woorden: een huis dat middels technologie dagelijkse activiteiten vereenvoudigt en automatiseert, zoals het aandoen van lampen, het vergrendelen van de deur, het laten zakken van het zonnescherm en het wijzigen van de thermostaat. Door het smart home-concept toe te passen op ouderen kunnen we een slimme woning definiëren als: de integratie van technologie met de nodige intelligentie om de gezondheidsstatus te herkennen en de levenskwaliteit van de oudere te verbeteren (onder meer door het detecteren en oplossen van situaties die gevaarlijk zijn voor de persoon en/of het leveren van telemedicine-diensten) en daarbij rekening te houden met de behoeften en verwachtingen van de ouderen. Met deze technologie in de woning kunnen gebruikers- en omgevingsgegevens worden vastgelegd en geanalyseerd, en kan er worden gereageerd op de situatie. De situatie van de gebruiker thuis kan worden waargenomen door de interactie van de persoon met de apparaten of systemen (zoals het aanzetten van apparatuur), via passieve apparaten in muren of deuren (bijvoorbeeld omgevingssensoren) of door draagbare objecten (zoals wearables). Slimme apparaten kunnen vervolgens ook veranderende situaties detecteren en erop reageren, en toekomstige potentieel gevaarlijke situaties voorspellen.  In dit hoofdstuk van deze whitepaper geven we verschillende voorbeelden van toepassingen die we in smart homes tegen kunnen komen. Daarbij hebben we ook aandacht voor robotica en slimme steden.

Voorbeeld: wonen met dementie

In onze whitepaper lichten we één groep in het bijzonder uit: ouderen met dementie. Ouderen willen graag thuis blijven wonen, ook als ze een zorgvraag hebben. In dit hoofdstuk kijken we specifiek naar ouderen met dementie. Wat voor woonbehoeften hebben zij? En hoe kunnen we huisaanpassingen, hulpmiddelen en technologie inzetten om hen daarbij te ondersteunen? Dementerenden geven aan specifieke behoeftes te hebben, zo vragen zij om veiligheidstechniek in de woning, hulpmiddelen en de mogelijkheid tot zorg en services aan huis. Deze wensen illustreren dat ook ouderen die lijden aan dementie graag zo lang mogelijk thuis willen wonen en weinig verhuisgeneigd zijn.   Thuis wonen biedt dementerenden een vertrouwde omgeving en een bekende structurering van het dagelijks leven. Een verhuizing naar een nieuwe, onbekende woonruimte betekent desoriëntatie, verwarring en onzekerheid. Er kleven echter ook nadelen aan het langer thuis wonen met dementie. Zodoende is het belangrijk de woning zoveel mogelijk geschikt te maken met huisaanpassingen, hulpmiddelen en technologie. Wij geven daarbij verschillende praktische voorbeelden, bijvoorbeeld op het gebied van personenalarmering. Ook leggen we uit hoe we mantelzorgers kunnen ontlasten. In sommige gevallen hebben mantelzorgers namelijk zelfs nog meer baat bij aanpassingen en technologie dan de aan dementie lijdende persoon. Zeker in een later stadium van de ziekte vallen eventuele privacybezwaren omtrent een toepassing als monitoring bij de dementerende geheel weg, terwijl het bij mantelzorgers juist enorm veel stress kan wegnemen om te weten dat hun naaste veilig is.

Acceptatie van technologie

Als technologische innovaties elkaar steeds sneller opvolgen en er steeds meer falen, zijn inzichten in de determinanten van acceptatie van technologie erg bruikbaar. Zodoende hebben we hier in deze whitepaper over het wonen van ouderen uitgebreid aandacht voor. We beginnen dit hoofdstuk met de mening van ouderen. Wat vinden zij nou echt van technologie en zijn zij bereid om technologie te gebruiken? Een van de belangrijkste conclusies is het belang van nut.  Verreweg de meeste ouderen willen technologie daadwerkelijk gebruiken als zij het als nuttig ervaren of wanneer het een bepaalde behoefte kan vervullen. Het is echter belangrijk om te beseffen dat de acceptatie van technologie door ouderen in feite de laatste schakel in de keten is. Wanneer (professionele) zorgverleners of familieleden technologie helemaal niks vinden, dan zullen zij ouderen niet stimuleren om technologie te gebruiken. Het is daarom belangrijk om stil te staan bij de acceptatie van technologie door deze partijen.  We hebben in dit hoofdstuk ook aandacht voor verschillende bezwaren, bijvoorbeeld in het kader van privacy en dataveiligheid. Daarnaast vormen kosten, wetgeving en design eveneens een belangrijk struikelblok bij de grootschalige implementatie van technologische hulpmiddelen. In de tweede paragraaf van dit hoofdstuk benoemen we verschillende wetenschappelijke theorieën en modellen, die de acceptatie van nieuwe technologie proberen te doorgronden. We koppelen deze specifiek aan technologie-acceptatie door ouderen. Ten slotte bespreken we manieren om deze acceptatie te vergroten. Zo blijkt dat vraag en aanbod dan wel naar elkaar toe bewegen, maar nog niet synchroon lopen.

Als thuis wonen niet meer gaat

Wanneer thuis blijven wonen niet langer gaat of simpelweg niet gewenst is, is het zaak te zoeken naar alternatieve woonvormen. Voorheen konden ouderen hun intrek nemen in een bejaardenhuis. De extramuralisering van de zorg heeft er echter voor gezorgd dat (eenzame of zorgbehoevende) ouderen daar veel minder snel terecht kunnen. Wanneer zij echter wel in aanmerking komen, is het belangrijk om het besluitvormingsproces achter de verhuizing te doorgronden. Waarom kiezen ouderen voor een zorginstelling en wanneer kiezen hun naasten voor een zorginstelling? De keuze valt tegenwoordig echter veel meer op kleinschalige woonvormen, waarin diensten en zorg geregeld kunnen worden. Hierbij wordt soms gewoond als een gezin, compleet met huiselijke sfeer en samen koken op de groep. Deze woonvorm lijkt vooral bijzonder geschikt voor mensen met dementie.  Om deze mensen zo goed mogelijk op te vangen, dient daarbij ook de samenleving gestimuleerd en geactiveerd te worden om een bijdrage te leveren in het realiseren van een open, warm en veilig woon- en leefklimaat. We spreken daarbij ook wel over een dementievriendelijke gemeenschap. Er zijn echter nog veel meer woonvormen voor senioren.  Gedacht kan worden aan woonzorgarrangementen waar wonen, zorg en welzijn integraal worden aangeboden. Daarnaast zijn er serviceflats die tegemoetkomen aan de wens van ouderen om bij elkaar te wonen en diensten bij de hand te hebben. Bij gemeenschappelijk wonen, wonen ouderen elk in een eigen wooneenheid, maar delen ze wel gemeenschappelijke ruimten en staat men voor elkaar klaar. Ten slotte benoem we een relatief nieuwe vorm van samenleven: het hofje.

Slotwoord

Langer zelfstandig thuis blijven wonen in een prettige en veilige woonomgeving, met meer comfort en een gevoel van veiligheid, zonder de hoofdprijs te betalen… Zoals we in deze whitepaper betoogden, moet er om deze woonwensen mogelijk te maken naar (smart home-)technologie gekeken worden. Hiermee kunnen we bestaande woningen (langer) geschikt maken voor bewoning door ouderen. Tegelijkertijd zien we echter dat de woningmarkt vastzit, mede doordat er geen geschikte alternatieven voor ouderen zijn. Met andere woorden: ze houden woningen vast die voor andere woningzoekenden geschikt zijn, zodat deze mensen weer langer woningen bezetten die perfect zouden zijn voor starters. Om de woningmarkt te ontlasten, zien wij mogelijkheden in het ontwerpen en realiseren van nieuwe woonvormen voor ouderen, zoals bijvoorbeeld het eerder genoemde kleinschalig wonen en gemeenschappelijk wonen. Uiteraard kan ook in deze woonvormen gebruik worden gemaakt van technologie, die ouderen veilig, gezond en comfortabel helpt te wonen.